Biên Bản Nhân Chứng Thứ Tư về Cái Chết Của Thầy Giảng Anrê Phú Yên

Á thánh Anrê Phú Yên

Triển lãm Dấu An Đức tin 2. Ảnh: Trường Thăng.

Sau mấy ngày tra hỏi ba nhân chứng đầu tiên, ngày 20 tháng 12 năm 1644, Manoel da Fonseca, góa vợ, 53 tuổi, nghề nghiệp: thủy thủ đến khai báo. Biên bản của ông cũng không khác nhiều với các biên bản trước về cuộc xử án thầy An rê. Ông và các người bồ Đào Nha đến Dinh Chàm ngày 26, là ngày xét xử và tận mắt chứng kiến các sự việc. Ông thấy thầy “trong một nhà tranh với những người canh gác”. Ông nói đến việc đốt sách “giáo lý chép tay và những tập vở tìm thấy trong nhà ông An rê Già”. Bị điệu đến nơi hành hình với “cái gông trên lưng, thầy bị giải đi công khai mãi đến một nơi cách xa khu dân cư, có nhiều lính tráng áp giải, và một vị quan khác thực hiện cuộc hành quyết, tại đó thầy Anrê chịu chết cách kiên cường, bị đâm hai lần vào cùng một chỗ cạnh sườn trái bằng cây giáo, đang khi thầy Anrê quì gối, và mắt hướng nhìn trời cao; điều này nhân chứng đã tận mắt nhìn thấy; và nhân chứng nghe những người đứng sát bên thầy nói một cách công khai rằng thầy đã luôn kêu Danh Cực Thánh Giêsu và Maria.”

Những lời khai của thủy thủ Manoel hoàn toàn khớp nối với nhũng lời khai khác.

NHÂN CHỨNG THỨ TƯ: Manoel da Fonseca

Ngày 20 tháng 12 năm 1644, tại trụ sở của Đức Cha Tổng quyền toà giám mục, đức cha phụ tá Manoel Fernandes, tại chỗ đã được chỉ định cho cuộc điều tra này, Manoel da Fonseca, sinh quán tại thành phố này, goá vợ, là con trai của cha mẹ vô danh, thuỷ thủ của những chuyến hành trình trên biển từ Macau, tuổi theo sự khai báo của anh là khoảng trên 53 tuổi, nhân chứng được thầy Manoel de Figuerredo chỉ định trong danh sách ở trên, đã được triệu tập bởi thư tín viên Antonio Rangel; và trả lời câu hỏi năm nay anh có xưng tội không và được mấy lần, nhân chứng trả lời đã xưng tội nhiều lần năm nay, tại Macao với một tu sĩ dòng Tên, và đã hiệp thông từ tay của cha hạt trưởng của St- Laurent Domingos Preto, và tại Đàng Trong, ở đó anh đã xưng tội với cha Alexandre Rhodes, từ tay ngài anh cũng đã lãnh nhận Thánh Thể. Trả lời câu hỏi anh đã bao giờ bị công khai dứt phép thông công không, anh trả lời, nhờ lòng thương xót của Chúa, anh chưa bao giờ bị dứt phép thông công. Và khi nhận được lời khuyến cáo phải nói sự thật, do lời thề trên Phúc Âm, tay phải anh đặt trên Phúc Âm để thề nói sự thật, và lời khuyến cáo phải cân nhắc những gì anh sắp nói ra, vì tính cách nghiêm trọng và trách nhiệm nặng nề thề nên cần phải nói sự thật, anh trả lời rằng với đức tin vào lời thề mà anh đã thề anh sẽ nói sự thật về những gì anh đã biết và người ta sẽ yêu cầu, bởi vì anh biết rõ tội thề gian là rất nặng nề.

Câu hỏi thứ nhất:

Nhân chứng trả lời rằng đã tận mắt nhìn thấy thầy Anrê, tuổi chừng mười chín hai mươi, người Đàng Trong, là người phục vụ cha Alexandre với tư cách thầy giảng; chính khi đang ở trong nhà Cha mà người ta đã bắt thầy; và thầy bị giải đến Kẻ Chàm, ở đó thầy bị hành quyết; và chính nhân chứng đã tận mắt nhìn thấy vì nhân chứng đang có mặt với những người Bồ đang trên hành trình ở đấy năm này, trên chiếc thuyền của João de Rezende, và chính nhân chứng là thủy thủ.

Câu hỏi thứ hai:

Nhân chứng trả lời rằng đã nghe nói thầy Anrê bị trói và bị giải về Kẻ Chàm, đó là nơi nhân chứng dừng tàu vào ngày sau đó, ông đã thấy thầy đang ở trong một nhà tranh với những người canh gác, vai mang gông, bởi vì thầy trả lời quan Ông Nghè Bộ rằng thầy là người Kitô hữu, và nếu vì thầy đáng phải bị hình phạt nào thì thầy sẵn sàng, trước câu trả lời đó, quan liền nổi giận, và tống giam thầy vào nơi đã nói, ở đó cũng có một người khác, một cụ già cũng có tên là Anrê; cụ già này nhờ sự can thiệp của những người Bồ và vì ông đã già, nên quan tha mạng. Nhân chứng khai rằng thầy Anrê đã bị giam giữ trong vòng 24 giờ tại nơi đó, rồi bị giải đi để chịu chết, và chết tử đạo.

Thôn  Đông Khương, nơi thầy An rê tuyên tín.

Xa xa là núi Chúa, Mỹ Sơn. Ảnh: Trường Thăng.

Câu hỏi thứ ba:

Nhân chứng trả lời rằng có biết quan Ông Nghè Bộ, căn cứ vào mệnh lệnh mà ông đã nhận từ vua Đàng Trong, đã tuyên án tử cho Anrê vì lời khai thẳng thắn rằng thầy là Kitô hữu như nhân chứng đã nói trước. Và khi bản án này được mang đến Kẻ Chàm, thầy Anrê đã rất bằng lòng chấp nhận, và khuôn mặt thầy cho thấy niềm vui của thầy. Và như thế với cái gông trên lưng, thầy bị giải đi công khai mãi đến một nơi cách xa khu dân cư, có nhiều lính tráng áp giải, và một vị quan khác thực hiện cuộc hành quyết, tại đó thầy Anrê chịu chết cách kiên cường, bị đâm hai lần vào cùng một chỗ cạnh sườn trái bằng cây giáo, đang khi thầy Anrê qùi gối, và mắt hướng nhìn trời cao; điều này nhân chứng đã tận mắt nhìn thấy; và nhân chứng nghe những người đứng sát bên thầy nói một cách công khai rằng thầy đã luôn kêu Danh Cực Thánh Giêsu và Maria; và cái chết xảy ra vào ngày 26 tháng 7, ngày lễ thánh Anna, năm 1644.

Câu hỏi thứ tư:

Nhân chứng đáp rằng những nhân chứng của cái chết này là một số người Bồ đang trên hành trình trên thành phố ở Nam Việt này, trong số đó có João de Rezende, Francisco de Azevedo, Horacio Massa đang ở Nam Việt, và những người khác. Và ngay sau khi thầy bị hành quyết, cha Alexandre Rhodes cùng với những người Bồ khác, và những Kitô hữu, đã tiếp rước thi thể cũng như máu thầy với lòng tôn kính, và giao cho João de Rezende thuyền trưởng lái thuyền quay trở về lại thành phố này, và ở đó thi thể được được trao lại cho Cha Giám đốc Dòng Tên Cha Gaspar de Amaral, ngài cùng với các cha khác và nhiều người dân trong thành phố này đã long trọng đưa thầy với lòng tôn kính đến Học viện, thi thể thầy được lưu giữ tại đó.

Câu hỏi thứ năm:

Nhân chứng trả lời rằng chính quan Ông Nghè Bộ đã giải thích cho nhân chứng, và đã tuyên bố với những người Bồ, cũng như với cha Alexandre Rhodes vào lúc chính nhân chứng đang có mặt, rằng theo mệnh lệnh của nhà vua người ta không được phép làm cho người ta thành Kitô hữu tại đất nước của ông; và vì lý do đó quan bảo cha Alexandre phải trở về Macau và không nên ở lại  Nam Việt, và ngài chỉ có thể đến và đi theo những người Bồ trên cùng một chuyến tàu, trên đất nước này và trở về với những người Bồ đó. Và nhân chứng còn biết rằng họ đã tịch thu những hình ảnh và đồ trang trí mà họ thấy trong nhà cha Alexandre Rhodes, nhưng do sự can thiệp và sự yêu cầu của những người Bồ, và nhất là của thuyền trưởng, quan đã trả lại tất cả cho thuyền trưởng; quan chỉ cho đốt một vài quyển giáo lý được chép bằng tay, và những cuốn vở thấy trong nhà của Anrê già, tức người được tha mạng sống như nhân chứng đã nói.

Câu hỏi thứ sáu:

Nhân chứng trả lời rằng bản án đã được thi hành và tuyên án, chỉ vì một lý do duy nhất thầy Anrê là người Kitô hữu, chứ không phải vì bất cứ một tội ác nào thầy đã phạm; đó là điều mà thầy Anrê đã công khai tuyên bố, và chính nhân chứng đã nghe thầy khai rằng thầy chịu chết vì là người Kitô hữu, chứ không phải vì một tội ác nào khác mà thầy đã phạm.

Câu hỏi thứ bảy:

Nhân chứng trả lời rằng ai cũng biết rằng thầy  Anrê có những nhân đức đã nói: đó là điều cha Alexandre Rhodes, người đã thường giải tội cho thầy, đã công khai nói như thế; và ngài còn nói thêm rằng thầy siêng năng lãnh nhận các bí tích sám hối và Thánh Thể; và đó là điều ai cũng biết rõ ràng như thế.

Câu hỏi thứ tám:

Nhân chứng trả lời rằng chính ông luôn coi thầy là một vị tử đạo thực thụ, bởi vì thầy đã hiến dâng mạng sống vì Chúa Kitô, và rằng vì lý do thầy là người Kitô hữu mà thầy bị xử chết. Đó cũng là điều mà các người Kitô hữu hiện diện ở đó cũng như những người khác trong thành phố này đã nghe kể câu chuyện tử đạo đều coi thầy như vị anh hùng tử đạo; và chính nhân chứng biết rằng thi thể của thầy được đặt tại Học viện Thánh Phaolô, với sự tôn kính như nhân chứng đã nói, tại một nơi rất nghiêm trang; nhưng nhân chứng không biết cho đến nay Thiên Chúa đã thực hiện phép lạ nào chưa do sự cầu bàu của thầy Anrê.

Sau khi những lời khai này được đọc lại cho Manoel da Fonseca, anh tuyên bố rằng tờ khai này được viết đúng theo sự thật, và anh không có gì để thay đổi hay thêm vào, bởi vì anh đã khai theo điều mắt thấy tai nghe, và việc ấy đã thực sự xảy ra như thế; anh ký tên với Đức Cha Tổng Quyền , với tôi cha Antonio da Silva, thư ký Tư Pháp, công chứng viên chính của vụ án này, người đã ghi tờ khai này. Ký tên: Manoel da Fonseca. Manoel Fernandes, thuyền trưởng. Cha Antonio da Silva.

Hội An ngày 05 tháng10 năm 2009.

Tác giả Lm. Anton Nguyễn Trường Thăng