Chiều kích trí thức trong đời sống linh mục

Trong năm thánh linh mục, một trong những điểm mà cả Giáo Hội quan tâm là sự thánh thiện và trung tín của linh mục. Hơn ai hết, Giáo Hội hiểu tầm quan trọng của người linh mục trong cộng đoàn dân Chúa và trong xã hội. Linh mục thánh thiện làm cho Chúa hiện diện một cách rõ nét trong đời sống hằng ngày của mình. Linh mục yêu mến Lời sẽ đi sâu hơn vào ý nghĩa của Lời trong nhiệm cục cứu độ và từ đó đem lại cho cộng đoàn phụng vụ những của ăn thiêng liêng múc lấy được từ bàn tiệc Lời Chúa. Linh mục yêu mến đời sống thánh thiện của Giáo Hội sẽ biết qui tụ cộng đoàn dân Chúa qua các cử hành bí tích. Nói tóm lại, vì linh mục hiện diện giữa cộng đoàn dân Chúa như người mục tử chăm sóc đoàn chiên, linh mục đi theo gương của Thầy Chí Thánh hiến mạng sống mình vì đàn chiên được trao phó.

Sự thánh thiện và trung tín của linh mục bắt nguồn từ bản chất của Giáo Hội, hiền thê của Đức Kitô, nên con đường mà Giáo Hội đã bước đi trong lịch sử, vừa bảo đảm được sự trung tín với sứ điệp mà mình đã lãnh nhận, vừa đối thoại với con người và nền văn hóa đương thời, cũng là con đường mà các vị mục tử trong Giáo Hội phải bước theo.

Trong quá trình loan báo Tin Mừng và phát triển Giáo Hội, cộng đoàn kitô hữu ở mọi thời đại không luôn đắc thủ được những câu trả lời “có sẵn”, nhưng đều phải nỗ lực đối thoại với Lời Chúa, với Truyền Thống mình lãnh nhận, với con người và hoàn cảnh xã hội, để có thể đưa ra những câu trả lời hợp lý. Để có thể làm được việc này, không những người kitô hữu cần phải có đức tin, nhưng còn cần phải có sự hiểu biết cần thiết về những lãnh vực này. Cách hiểu của thánh Phaolô về Lề Luật, về ơn cứu rỗi trong Đức Kitô, ... là một mẫu gương cụ thể.

Vì thế, như là người mục tử có trách nhiệm chăm sóc đoàn chiên, anh em linh mục chúng ta cũng cần biết chăm sóc đời sống tri thức của mình, hầu có thể chu toàn trách nhiệm hướng dẫn cộng đoàn và là chứng nhân thực sự của niềm hy vọng kitô giáo. Trong bài chia sẻ ngắn ngủi này, chúng ta sẽ dựa trên tông huấn “Những Mục Tử Như Lòng Mong Ước” của ĐGH Gioan-Phaolô II để tìm hiểu về tầm quan trọng của chiều kích tri thức trong đời sống của người mục tử.

Tin vào Thiên Chúa là đón nhận mạc khải của Ngài qua Đức Giê-su Kitô. Đối với người môn đệ, sống niềm tin không chỉ là chấp nhận Ngài như là đối tượng của lòng tin (một ai đó mà mình tôn thờ), nhưng còn là gắn bó với Ngài một cách mật thiết như lời mời gọi của Chúa Giê-su trong bữa tiệc ly : ” Neáu anh em yeâu meán Thaày, anh em seõ giöõ caùc ñieàu raên cuûa Thaày. Thaày seõ xin Chuùa Cha vaø Ngöôøi seõ ban cho anh em moät Ñaáng Baûo Trôï khaùc ñeán ôû vôùi anh em luoân maõi” (Ga 14, 15-16) hay “"Ai yeâu meán Thaày, thì seõ giöõ lôøi Thaày. Cha Thaày seõ yeâu meán ngöôøi aáy. Cha Thaày vaø Thaày seõ ñeán vaø ôû laïi vôùi ngöôøi aáy. “ (Ga 14, 23). Niềm tin gắn liền với lòng yêu mến, và tình yêu mến đi đôi với việc giữ Lời của Chúa Giê-su sẽ đem lại cho người môn đệ một đức tin sống động mạnh mẽ. Chính nhờ việc ghi nhớ và tuân giữ Lời Chúa mà người môn đệ có thể đứng vững trong đức tin.

Trong trách nhiệm của người mục tử, anh em linh mục chúng ta, dù nhiều hay ít, cũng đã từng có kinh nghiệm về những khó khăn mà người kitô hữu sống trong xã hội hôm nay phải đương đầu. Những vấn đề liên quan đến quyền con người, sự sống con người, giá trị hôn nhân kitô giáo, công bằng xã hội, giáo dục con cái... đang là những điều có liên quan mật thiết với đời sống đức tin của người kitô hữu. Là người mục tử, chúng ta không thể gạt những anh chị em tín hữu đang gặp khó khăn ra bên ngoài, nhưng cần phải đồng hành và giúp cho họ tìm ra một lời giải đáp, một giải pháp hợp lý, nhờ đó, họ có thể đứng vững trong đức tin. Thế nhưng, để tìm ra những lời giải đáp hợp lý như thế, người mục tử cần phải có khả năng phân biện chuẩn xác từng vấn đề và có lòng yêu mến con người.

Để có được sự nhận định và phân biện chuẩn xác, những hành trang tích lũy được từ những năm học triết học và thần học ở chủng viện đóng góp một phần quan trọng. “Được đào tạo để làm linh mục có nghĩa là luyện tập để có thể tự mình trả lời câu hỏi cơ bản của Đức Kitô : ”Con có yêu mến Ta không?[1]” “Tự mình trả lời” nghĩa là chính bản thân đương sự có khả năng hiểu và đưa ra một câu trả lời rõ ràng, trong một hoàn cảnh nhất định. Câu trả lời của một linh mục phải là một sự tìm kiếm của lý trí, dựa trên nền tảng của Lời Chúa và của Truyền Thống. Hơn nữa, sự trao đổi với các anh em linh mục khác cũng giúp cho người mục tử có câu trả lời quân bình và hiệp thông hơn.

Tông Huấn “Những Mục Tử Như Lòng Mong Ước” cũng nhấn mạnh về điểm này như sau : “Nhờ việc suy tư, thần học đạt được một sự hiểu biết ngày càng sâu rộng hơn về Lời Chúa, như được chứa đựng trong Thánh Kinh và được chuyển đạt cách trung thành do Truyền Thống sống động của Giáo Hội, dưới sự dấn dắt của Huấn Quyền; thần học tìm cách làm sáng tỏ giáo huấn của Mạc Khải trước những đòi hỏi thúc bách của lý trí, và sau hết, mặc cho giáo huấn ấy một hình thái hữu cơ và có hệ thống.”[2]

Tri thức không những chỉ là phương tiện giúp chúng ta sống đức tin, nhưng còn giúp các vị mục tử trong việc học hỏi và sống Lời Chúa.

Vai trò của vị mục tử gắn liền nhiệm vụ rao giảng Lời Chúa. Tông Huấn “Những Mục Tử Như Lòng Mong Ước” dựa vào sắc lệnh đào tạo linh mục nhắn nhủ với chúng ta rằng : “Sắc lệnh Optatam Totius đã khẳng định rõ ràng điều này khi đề cập đến các đại chủng viện :”Nền giáo dục trọn vẹn dành cho các học sinh ở các đại chủng viện phải nhắm hướng làm cho họ trở nên thực sự là những mục tử chăn dắt các linh hồn, noi gương Đức Giê-su Kitô Chúa chúng ta, là Thầy, Linh Mục và Mục Tử. Như thế, họ phải được luyện tập để thi hành thừa tác vụ Lời Chúa, sao cho ngày càng hiểu thấu đáo hơn lời mạc khải của Thiên Chúa, sao cho họ nắm giữ Lời ấy bằng việc suy niệm và diễn đạt lời ấy bằng môi miệng và bằng đời sống của họ; họ phải được luyện tập để thi hành thừa tác vụ phượng tự và thánh hóa, làm sao để, dấn mình vào việc cầu nguyện và vào những cử hành phụng vụ, họ thực thi công cuộc cứu độ bằng hiến lễ tạ ơn và các bí tích; họ phải được luyện tập để thi hành thừa tác vụ mục tử, sao cho họ biết làm cho Đức Kitô hiện diện với con người, Đức Kitô, Đấng “đã không đến để được phục vụ nhưng để phục vụ và hiến mạng sống làm giá cứu chuộc muôn người” (Mc 10, 45), làm sao để, một khi trở nên tôi tớ của mọi người, họ nhờ đó mà lợi được nhiều người hơn (x. 1 Co 9, 19).”[3]

Để có thể trở thành người của Lời, linh mục phải là người sống trong Lời, ăn ngủ với Lời và được Lời chở che, hướng dẫn, như Lời Chúa phán qua Moi-sen : “Nghe ñaây, hôõi Ít-ra-en! ÑÖÙC CHUÙA, Thieân Chuùa chuùng ta, laø ÑÖÙC CHUÙA duy nhaát. Haõy yeâu meán ÑÖÙC CHUÙA, Thieân Chuùa cuûa anh (em), heát loøng heát daï, heát söùc anh (em). Nhöõng lôøi naøy toâi truyeàn cho anh (em) hoâm nay, anh (em) phaûi ghi taïc vaøo loøng. Anh (em) phaûi laëp laïi nhöõng lôøi aáy cho con caùi, phaûi noùi laïi cho chuùng, luùc ngoài trong nhaø cuõng nhö luùc ñi ñöôøng, khi ñi nguû cuõng nhö khi thöùc daäy, phaûi buoäc nhöõng lôøi aáy vaøo tay laøm daáu, mang treân traùn laøm phuø hieäu, phaûi vieát leân khung cöûa nhaø anh (em), vaø leân cöûa thaønh cuûa anh (em).” (Dnl 6, 4-9).

Lời Chúa là chính Đức Giê-su Kitô, Đấng là nguồn gợi hứng cho các tiên tri và là điểm quy chiếu của tất cả mọi lời được ghi lại trong Cựu Ước và Tân Ước. Văn chương Tân Ước tiếp nối truyền thống Lề Luật và các Tiên Tri trong Cựu Ước, nhưng đọc lại nội dung của sứ điệp ấy dưới ánh sáng của Đức Kitô. Vì thế, để có thể hiểu được Lời Chúa, thừa tác viên của Lời cần phải đọc kỹ Cựu Ước để có thể hiểu được các biến cố và các lời nói trong bối cảnh cụ thể của nó; từ đó mới có thể đối chiếu với cách hiểu về những biến cố đó trong Tân Ước, và rồi có thể hiểu được cách đọc của các Tông Đồ về các biến cố đã xảy ra dưới ánh sáng của Đức Kitô Phục Sinh[4].

Trong bài giảng thánh lễ, thừa tác viên của Lời cần ý thức rằng chính Lời Chúa đang qui tụ cộng đoàn tín hữu và nuôi dưỡng đức tin của họ. Vì thế, nội dung của sứ điệp rao giảng phải là kết quả của những suy tư, cảm nghiệm về Lời trong đời sống thường ngày, nhờ đó, lời rao giảng không chỉ là kết quả của sự tìm kiếm tri thức (sự khôn ngoan), nhưng là đọc lại những biến cố đang xảy ra trong cuộc sống dưới ánh sáng của Lời Chúa. Chính nhờ cách đọc này mà đời sống đức tin của người tín hữu được củng cố và có điều kiện để phát triển sâu rộng hơn.

Là linh mục, người chịu trách nhiệm cả một công đoàn, phải có khả năng hiểu và giúp người khác hiểu ý nghĩa của những biến cố xảy đến trong cuộc đời của chính mình, cũng như trong cuộc sống của người kitô hữu. Tông Huấn nhắc nhở chúng ta : “Linh mục phải làm sao để tính bén nhạy nhân bản của mình được nên phong phú nhờ vào một kinh nghiệm ngày càng lớn rộng hơn và để cho Dân Thiên Chúa có thể nói về mình một cách tương tự như tác giả thư gởi tín hữu Do-thái đã nói về Đức Giê-su : ”Không phải chúng ta có một vị thượng tế bất lực, không cảm thông được những nỗi yếu hèn của chúng ta, trái lại, Ngài đã nếm chịu mọi thử thách, giống như chúng ta, ngoại trừ tội lỗi” (Dt 4, 15)[5].

Để giúp linh mục luôn sống trọn vẹn tâm tình của người mục tử, việc đào tạo thường xuyên về chiều kích trí thức chiếm một phần quan trọng : “Chiều kích trí thức của việc đào tạo (thường xuyên) cũng đòi phải được đeo đuổi và trau dồi trong suốt đời sống linh mục, cách riêng bằng việc học hỏi và bằng nỗ lực thích nghi (aggiornamento) nghiêm chỉnh và cần cù về văn hóa. Thông phần vào sứ vụ ngôn sứ của Đức Giê-su và hội nhập vào trong mầu nhiệm Giáo Hội, thầy dạy chân lý, linh mục được mời gọi tỏ lộ cho nhân loại dung mạo của Thiên Chúa và đồng thời dung mạo đích thực của con người trong Đức Giê-su Kitô. Tuy nhiên, để thực hiện điều đó, chính linh mục cũng phải tìm kiếm dung mạo ấy và chiêm ngắm dung mạo ấy với tâm tình ngưỡng mộ và yêu mến. Chỉ bằng cách đó linh mục mới có thể giúp người khác cũng nhận ra. Cách riêng, theo đuổi việc học thần học là điều tất yếu để linh mục có thể chu toàn một cách trung thành thừa tác vụ Lời Chúa, loan báo Lời Chúa mà không lầm lẫn hoặc không mơ hồ, phân biệt Lời Chúa với những quan điểm chỉ thuần túy là nhân loại, cho dẫu có trổi trang và phổ biến đến đâu. Linh mục nhờ đó sẽ có thể thực sự đặt mình vào trong công việc phục vụ Dân Thiên Chúa và giúp cho Dân ấy, cho tất cả những ai yêu cầu, nhận ra niềm hy vọng kitô giáo của mình (1 Pr 3, 15)[6].

Để đời sống mục vụ luôn được năng động và hợp thời (mise à jour), lý trí của người mục tử cần biết đặt vấn đề đúng lúc và đúng chỗ, nhờ đó đời sông đạo của cộng đoàn, cũng như của từng cá nhân, không bị rơi vào những lối mòn, hay những thói quen mang nặng tính hình thức. Chính lòng yêu mến Chúa và Giáo Hội thúc đẩy người mục tử đi tìm kiếm không ngừng để có thể đem lại cho chính mình và công đoàn một đời sống đức tin sống động.

Ga 1, 1-18 là lời tựa của Tin Mừng Gioan. Thường thì, trong một tác phẩm, lời tựa được viết cuối cùng, sau khi đã biết rõ nội dung của tác phẩm. Đây là tổng hợp của những suy tư liên quan đến những điều Gioan đã trình bày về Chúa Giê-su trong Tin Mừng thứ IV như : Con Thiên Chúa Đấng Xóa Tội Trần Gian, Đấng biết tất cả những điều đang xảy ra trong tâm hồn con người (cuộc đối thoại với Nathanael), Đấng mạc khải Thiên Chúa (cuộc đối thoại với Nicôdêmô), Moi-sen mới, Đấng quyền năng làm nhiều điều lạ lùng, là mục tử nhân hậu, là vua Do Thái theo lời hứa với David, là Đấng Messie, Đấng đã xây dựng cộng đoàn các môn đệ, đã sống và chết một cách kiêu hùng (trong tường thuật về cuộc thương khó, Chúa Giê-su nắm phần chủ động), và rồi sống lại trong vinh quang. Ngài chính là Đấng Cứu Thế được Thiên Chúa sai đến để hoàn thành lời hứa với các Tổ Phụ Do-thái.

Chính Gioan đã chứng kiến tất cả những điều đó, đã tin vào Chúa Giê-su và đã dùng cả cuộc đời của mình để đi rao giảng, làm chứng về Ngài. Tuy nhiên, vào những năm cuối thế kỷ I, trong bối cảnh văn hóa hy-lạp ngoài vùng Palestine, cách trình bày cho người Do-thái có giúp gì cho những người ngoại giáo xa lạ với văn hóa do-thái không ? Làm sao trình bày về Chúa Giê-su như là Đấng Cứu Thế cho những người sống trong văn hóa hy-lạp thuộc vùng Êphêsô ? Thánh sử Gioan đã cố gắng vận dụng sự hiểu biết triết học hy-lạp, dựa trên mạc khải của Lời Chúa để giới thiệu Chúa Giê-su là Ngôi Lời, Đấng Sáng Tạo, Đấng Cứu Chuộc. Trong cách trình bày, Gioan không chỉ hoàn toàn dựa vào suy tư của lý trí, nhưng ngài dùng lý trí để tìm hiểu các biến cố cứu độ; và khi nào lý trí không thể giải thích nổi lý do của biến cố đó, thì ngài dùng chính kinh nghiệm của mình để làm chứng.

Gioan đã tìm thấy trong St 1,1-2,4a, sự tích Chúa dựng nên trời đất : “Luùc khôûi ñaàu, Thieân Chuùa saùng taïo trôøi ñaát. Ñaát coøn troáng roãng, chöa coù hình daïng, boùng toái bao truøm vöïc thaúm, vaø thaàn khí Thieân Chuùa bay löôïn treân maët nöôùc. Thieân Chuùa phaùn: "Phaûi coù aùnh saùng." Lieàn coù aùnh saùng. (St 1, 1-3)

Thiên Chúa là Đấng Vô Hình. Lời Ngài phán là Ngôi Lời. Trong công trình sáng tạo, Ngôi Lời có tham gia : « Luùc khôûi ñaàu ñaõ coù Ngoâi Lôøi. Ngoâi Lôøi vaãn höôùng veà Thieân Chuùa, vaø Ngoâi Lôøi laø Thieân Chuùa. Luùc khôûi ñaàu, Ngöôøi vaãn höôùng veà Thieân Chuùa. Nhôø Ngoâi Lôøi, vaïn vaät ñöôïc taïo thaønh, vaø khoâng coù Ngöôøi, thì chaúng coù gì ñöôïc taïo thaønh. »

Ngôi Lời là ánh sáng, bởi vì nhờ sự hướng dẫn của Chúa Giê-su mà thánh sử vượt qua được bóng đêm của sự vô minh, có thể nhận ra Ngài là Đấng Cứu Thế để bước theo Ngài, như lời của tiên tri Is 9, 1-6 :

“Daân ñang laàn böôùc giöõa toái taêm ñaõ thaáy moät aùnh saùng huy hoaøng; ñaùm ngöôøi soáng trong vuøng boùng toái, nay ñöôïc aùnh saùng böøng leân chieáu roïi...

Vì moät treû thô ñaõ chaøo ñôøi ñeå cöùu ta, moät ngöôøi con ñaõ ñöôïc ban taëng cho ta. Ngöôøi gaùnh vaùc quyeàn bính treân vai, danh hieäu cuûa Ngöôøi laø Coá Vaán kyø dieäu, Thaàn Linh duõng maõnh, ngöôøi Cha muoân thuôû, Thuû Laõnh hoaø bình. Ngöôøi seõ môû roäng quyeàn bính, vaø laäp neàn hoaø bình voâ taän cho ngai vaøng vaø vöông quoác cuûa vua Ña-vít. Ngöôøi seõ laøm cho vöông quoác ñöôïc kieân coá vöõng beàn treân neàn taûng chính tröïc coâng minh, töø nay cho ñeán maõi muoân ñôøi.”

Ngôi Lời đã làm người. Gioan không thể giải thích được tiến trình của mầu nhiệm nhập thể, hoặc giải thích tại sao lại có sự kiện nhập thể; nhưng đây là điều ngài không thể chối từ được, vì ngài là nhân chứng : « Ngoâi Lôøi ñaõ trôû neân ngöôøi phaøm vaø cö nguï giöõa chuùng ta. Chuùng toâi ñaõ ñöôïc nhìn thaáy vinh quang cuûa Ngöôøi, vinh quang maø Chuùa Cha ban cho Ngöôøi, laø Con Moät ñaày traøn aân suûng vaø söï thaät.” (Ga 1, 14).

Chính Gioan cũng hiểu được rằng nhờ đón nhận mầu nhiệm Nhập Thể, nhờ tin vào Đức Giê-su Kitô mà đời sống ngài đã thực sự được biến đổi và trở nên có ý nghĩa. Chúa Giê-su là Con Một, vốn là Thiên Chúa và hằng ở trong cung lòng Chúa Cha, đã tỏ cho chúng ta biết (Ga 1, 18).

Qua lời chứng của thánh sử Gioan, chúng ta thấy rằng người mục tử không chỉ bằng lòng kể về Chúa Giê-su (như một bài học thuộc lòng), hay suy tư về Chúa Giê-su (như là một nỗ lực tìm kiếm khôn ngoan), nhưng cố gắng tổng hợp những điều mình hiểu và sống với Ngài, để có thể trình bày cho thấy chỗ đứng thực sự của Chúa Giê-su trong đời sống của mình và tình yêu của Ngài có ý nghĩa thế nào cho mỗi một tín hữu. Lời chứng của Gioan là kết quả của những suy tư bằng lý trí dựa trên nền tảng của mạc khải và những cảm nghiệm sống đức tin của chính ngài. Truyền thống của Giáo Hội được xây dựng bằng những nỗ lực và lời chứng như thế. Truyền thống đó vẫn đang còn tiếp tục mời gọi chúng ta.

Năm thánh linh mục là thời điểm thuận lợi để mỗi người chúng ta đào sâu và sống ý nghĩa của đời sống linh mục. Linh mục chỉ có thể là một « Kitô khác » (alter Christus) khi mỗi người chúng ta dám can đảm sống theo gương Chúa Giê-su : từ bỏ quyền lợi mà chúng ta đáng được hưởng (Pl 2, 6-11) và « Tôi đến để cho chiên được sống và sống dồi dào » (Ga 10, 10). Sự thánh thiện và trung tín của linh mục phải được đặt nền tảng trên lòng tin và lòng yêu mến Chúa Giê-su. Tâm gương của Vị Mục Tử Nhân Lành luôn là lời mời gọi cho mỗi linh mục noi theo. Để có thể sống tích cực ý nghĩa của đời mục tử, chiều kích tri thức trong đời sống linh mục đóng góp một phần không nhỏ.

[1] Tông Huấn “Những mục tử như lòng mong ước”, tr. 107.

[2] Ibidem, tr. 137.

[3] Tông Huấn “Những mục tử như lòng mong ước”, tr. 141.

[4] Biến cố Abraham hiến tế Isaac trong St 22 được Rm 4, 1-3 và Gc 2, 21-23 đọc theo 2 hướng khác nhau.

[5] Ibidem, tr. 177.

[6] Ibidem, tr. 180.